Upadłość konsumencka wielu osobom kojarzy się z jednym momentem: złożeniem wniosku i „pozbyciem się długów”. W praktyce to proces wieloetapowy, a najważniejsza decyzja zapada dopiero po zakończeniu właściwego postępowania upadłościowego, czyli po sprzedaży majątku przez syndyka. Wtedy sąd decyduje, czy dłużnik będzie jeszcze przez jakiś czas spłacał część zobowiązań, czy też długi zostaną umorzone bez dalszych spłat.
Tą decyzją jest plan spłaty wierzycieli. Dla jednych oznacza on kilka lat symbolicznych rat, dla innych całkowite umorzenie długów od razu. W tym artykule wyjaśniamy dokładnie, czym jest plan spłaty wierzycieli w upadłości konsumenckiej, ile może trwać, od czego zależy jego wysokość, kiedy sąd może umorzyć długi bez planu spłaty i co zrobić, aby bezpiecznie doprowadzić proces oddłużenia do końca.
Jeżeli jesteś jeszcze przed tym etapem, pomocne będzie zapoznanie się z artykułem: Co dzieje się po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej? Przebieg postępowania
Co to jest plan spłaty wierzycieli w upadłości konsumenckiej?
Plan spłaty wierzycieli w upadłości konsumenckiej to postanowienie sądu wydawane po zakończeniu postępowania upadłościowego, w którym sąd określa, czy upadły ma jeszcze spłacać część swoich długów, w jakiej wysokości i przez jaki czas. Po prawidłowym wykonaniu planu pozostałe zobowiązania, które podlegają umorzeniu, przestają istnieć. W określonych sytuacjach sąd może również umorzyć długi bez ustalania planu spłaty.
Kiedy sąd ustala plan spłaty wierzycieli?
Plan spłaty nie pojawia się na początku sprawy. Sąd zajmuje się nim dopiero wtedy, gdy syndyk zakończy likwidację majątku upadłego i rozliczy masę upadłości z wierzycielami. Dopiero na tym etapie można realnie ocenić aktualną sytuację finansową i życiową dłużnika.
O roli syndyka i likwidacji majątku szerzej piszemy w artykule: Majątek upadłego – co z Twoim majątkiem w upadłości konsumenckiej.
Jaki jest cel planu spłaty?
Celem planu spłaty nie jest karanie dłużnika. Chodzi o uczciwe i racjonalne domknięcie procesu oddłużenia. Upadły ma spłacić długi w takim zakresie, w jakim rzeczywiście jest to możliwe, bez naruszania jego podstawowych potrzeb życiowych. Po zakończeniu planu spłaty następuje pełne oddłużenie.
Ile trwa plan spłaty wierzycieli w upadłości konsumenckiej?
Standardowa długość planu spłaty wynosi 3 lata
W praktyce sądowej najczęściej plan spłaty wierzycieli trwa 36 miesięcy, czyli 3 lata. Taki okres obowiązuje wtedy, gdy dłużnik nie doprowadził do swojej niewypłacalności umyślnie ani przez rażące niedbalstwo. Trzyletni plan spłaty jest standardem również w sprawach prowadzonych w Poznaniu.
Z naszego doświadczenia wynika, że jeśli długi wynikają z przewlekłych chorób, wypadku i drogich kosztów leczenia lub zwykłej utraty pracy i brakiem możliwości ponownego zatrudnienia, to wówczas zazwyczaj sąd ustala 3 letni plan spłaty.
Kiedy plan spłaty może trwać do 7 lat?
Plan spłaty wierzycieli może zostać wydłużony nawet do 7 lat (do 84 miesięcy), jeżeli sąd uzna, że dłużnik w istotny sposób przyczynił się do powstania zadłużenia, na przykład przez masowe zaciąganie zobowiązań bez realnej możliwości ich spłaty. W praktyce dużo częściej spotyka się plany 4–5-letnie niż maksymalne siedmioletnie.
Czy plan spłaty może być krótszy niż 3 lata?
Teoretycznie tak, ale w praktyce zdarza się to stosunkowo rzadko. Nawet przy bardzo niskich lub symbolicznych ratach sądy zazwyczaj pozostają przy pełnym trzyletnim okresie.
W praktyce plan spłaty krótszy niż 3 lata może wystąpić w sytuacji, w której po sprzedaży twojego majątku wierzyciele zostaną zaspokojeni co najmniej w połowie (wówczas plan spłaty może zostać skrócony do 2 lat), a jeśli poziom zaspokojenia przekroczy 70% to wówczas sąd może skrócić plan spłaty do roku.
Przykładowo: jeśli masz milion złotych długów i nieruchomość wartą 650 tys. zł. To wówczas poziom zaspokojenia Twoich wierzycieli wyniesie powyżej 50% i wówczas sąd ustali plan spłaty do 2 lat.
Kiedy sąd może umorzyć długi bez planu spłaty?
Umorzenie zobowiązań bez planu spłaty
Umorzenie zobowiązań bez planu spłaty jest możliwe wtedy, gdy upadły nie ma żadnej realnej zdolności do dokonywania spłat. Najczęściej dotyczy to osób trwale niezdolnych do pracy, ciężko chorych, w podeszłym wieku albo utrzymujących się wyłącznie z minimalnych świadczeń.
Warunkowe umorzenie długów – co to oznacza w praktyce?
Najczęściej umorzenie bez planu spłaty ma charakter warunkowy. Oznacza to, że długi zostają umorzone, ale przez 5 lat upadły musi składać do sądu coroczne sprawozdania ze swojej sytuacji majątkowej. Jeżeli w tym czasie jego sytuacja finansowa istotnie się poprawi, sąd może wrócić do tematu spłat. Jeżeli nie, to po upływie 5 lat umorzenie staje się definitywne.
Jak sąd ustala plan spłaty wierzycieli?
Plan spłaty a dochody upadłego
Sąd bierze pod uwagę rzeczywiste dochody netto upadłego. Nie liczą się hipotetyczne możliwości, lecz faktyczna sytuacja finansowa na moment orzekania.
Przy czym w tym miejscu należy poczynić istotne zastrzeżenie. Jeśli jesteś osobą młodą, w sile wieku, ale nie masz pracy i mówiąc uczciwie nie jesteś nią zainteresowany (bo np. pracujesz na czarno), to wówczas sąd oszacuje, ile mógłbyś zarabiać gdybyś się tej pracy podjął. Tak samo w przypadku osób wysoko wykwalifikowanych, które są zatrudnione na najniższej pensji. Wówczas również sąd będzie dokonywał oszacowania możliwości zarobkowych. Trudno bowiem uwierzyć, aby przykładowo chirurg zarabiał najniższą krajową pracując w klinice żony.
Ogólna zasada jest taka, że sąd nie robi znaczących trudności, ale pod warunkiem, że przedstawiona mu sytuacja jest wiarygodna, a osiągane zarobki i deklarowane wydatki adekwatne do sytuacji.
Plan spłaty a koszty utrzymania
Równie ważne są realne koszty utrzymania upadłego i jego rodziny. Plan spłaty nie może prowadzić do sytuacji, w której dłużnik nie jest w stanie opłacić podstawowych potrzeb. Jeżeli po odliczeniu kosztów życia nie pozostają wolne środki, plan spłaty może być symboliczny albo w ogóle nie zostanie ustalony.
Postawa dłużnika w toku postępowania
Znaczenie ma również rzetelność dłużnika w toku całej sprawy. Współpraca z syndykiem i uczciwe ujawnienie majątku wpływają na ocenę sądu. O obowiązkach upadłego oraz przebiegu całej procedury szerzej piszemy w Co dzieje się po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej? Przebieg postępowania
Wykonywanie planu spłaty wierzycieli
Co trzeba robić w trakcie planu spłaty?
Upadły ma obowiązek terminowo regulować raty wynikające z planu spłaty i informować sąd o istotnych zmianach sytuacji życiowej lub zawodowej. Na tym etapie syndyk co do zasady nie prowadzi już aktywnego postępowania, a nadzór sprawuje sąd.
Co ważne dłużnik raz do roku musi przedłożyć sędziemu szczegółowe sprawozdanie ze swojej sytuacji finansowej. Takie sprawozdanie zawiera informacje o uzyskiwanych zarobkach wynikających z zeznania podatkowego, nabytych ruchomościach o wartości pow. 10 tys. zł, jak również o innych zdarzeniach mających wpływ na jego sytuację finansową. Sąd w okresie wykonywania planu spłaty stara się niejako kontrolować sytuację finansową dłużnika. Dla wielu osób taki nadzór jest bardzo pomocny, gdyż motywuje ich do rozsądnego gospodarowania swoimi pieniędzmi i majątkiem.
Co jeśli sytuacja finansowa się pogorszy?
Utrata pracy, choroba lub inne zdarzenie losowe dają podstawę do złożenia wniosku o zmianę planu spłaty. Sąd może obniżyć raty, zawiesić ich wykonywanie, a w skrajnych przypadkach nawet umorzyć zobowiązania.
Co grozi za niewykonanie planu spłaty?
Niewykonanie planu spłaty może skutkować brakiem oddłużenia. Jeżeli dłużnik nie płaci rat i nie złoży wniosku do sądu, plan spłaty może zostać uchylony, a długi nie zostaną umorzone.
Zatem jeśli masz problemy finansowe, bo w trakcie wykonywania planu spłaty straciłeś pracę lub musiałeś się poddać kosztownemu leczeniu, to poinformuj o tym sąd i zawnioskuj o zmianę planu spłaty. Często taki wniosek (o ile jest dobrze rozpisany i ma oparcie w dokumentach) pozwala uniknąć przykrych konsekwencji związanych z odmową oddłużenia.
Zakończenie planu spłaty i umorzenie długów
Co dzieje się po wykonaniu planu spłaty?
Po spłacie ostatniej raty upadły składa do sądu wniosek o stwierdzenie wykonania planu spłaty. Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu pozostałych zobowiązań, które podlegają umorzeniu.
Czyli w praktyce w momencie uprawomocnienia się postanowienia sądu, Twoje długi znikają, a Ty zaczynasz życie z nową czystą kartą. Co do zasady, bez długów i bez zobowiązań.
Które długi nie podlegają umorzeniu?
Co do zasady umorzeniu nie podlegają alimenty, grzywny, kary i roszczenia z tytułu umyślnego wyrządzenia szkody. Ten temat omawiamy szerzej w artykule: Jakie długi podlegają umorzeniu w upadłości konsumenckiej, a jakie nie?
Co dalej po oddłużeniu?
Po zakończeniu planu spłaty zaczyna się nowy etap życia finansowego. Odbudowę zdolności kredytowej i funkcjonowanie po upadłości opisujemy w artykule: Oddłużenie – co oznacza umorzenie długów i jak żyć po upadłości?
Podstawa prawna planu spłaty wierzycieli
Zasady ustalania i wykonywania planu spłaty wierzycieli w upadłości konsumenckiej reguluje Prawo upadłościowe. Zgodnie z art. 491¹⁶ Prawa upadłościowego, plan spłaty co do zasady ustala się na okres do 36 miesięcy, a w przypadku umyślnego lub rażąco niedbałego doprowadzenia do niewypłacalności – nawet do 84 miesięcy. Jeżeli osobista sytuacja upadłego wskazuje, że nie jest on w stanie dokonywać żadnych spłat, sąd może umarzyć zobowiązania bez planu spłaty albo zastosować warunkowe umorzenie długów na okres 5 lat.
Praktyka planów spłaty: Poznań, Leszno, Wielkopolska
W praktyce poznańskich sądów najczęściej spotyka się trzyletnie plany spłaty z ratami na poziomie kilkuset złotych miesięcznie. Warunkowe umorzenia bez planu spłaty dotyczą głównie osób starszych i schorowanych. Wydłużone plany pojawiają się w sprawach, w których sąd dostrzega istotne uchybienia po stronie dłużnika przed upadłością (często dotyczy to przedsiębiorców, którzy mimo długów nadal starali się prowadzić biznes, aż do momentu, w którym długi zostały, a majątek w całości wyparował).
Podsumowanie
Plan spłaty wierzycieli to ostatnia prosta w drodze do oddłużenia. Jeżeli jest rzetelnie wykonywany, prowadzi do pełnego umorzenia długów i realnego nowego startu. W razie problemów najważniejsze jest szybkie działanie i kontakt z sądem.
Jeżeli masz ustalony plan spłaty i masz pewności, czy wykonujesz go prawidłowo, warto skonsultować się z profesjonalistą. W naszej kancelarii wspieramy klientów od momentu złożenia wniosku upadłościowego aż do końca procesu oddłużenia.
Następny artykuł z tej serii: Jakie długi podlegają umorzeniu w upadłości konsumenckiej, a jakie nie?
Poprzedni artykuł z tej serii: Majątek upadłego – co z Twoim majątkiem w upadłości konsumenckiej?
