Podział majątku wspólnego zazwyczaj postrzegany jest jako konsekwencja sprawy rozwodowej. W istocie, najczęściej podział majątku ma miejsce równolegle z rozwiązywaniem małżeństwa, ale wcale nie musi tak być – aby możliwy był podział majątku, nie trzeba uzyskać wcześniej wyroku rozwodowego. Podział majątku wspólnego jest sprawą trudną, która wymaga podjęcia wielu czynności, ale także zachowania ostrożności i rozwagi.
Istotne jest, aby podział majątku przeprowadzony został profesjonalnie i świadomie, czyli tak, aby podziałem nie zaszkodzić sobie, lecz zabezpieczyć swoje prawa majątkowe.
Poradnik ten powstał właśnie dla osób, które chcą, aby podział majątku wspólnego przebiegł bez niespodzianek i aby temat podziału majątku zakończył się sprawnie i bezstresowo.
Po przeczytaniu poradnika, będziesz znał odpowiedzi między innymi na te pytania, dotyczące podziału majątku wspólnego:
1. Co wchodzi do majątku wspólnego małżonków?
2. Na czym polega podział majątku małżonków?
4. Sposoby podziału majątku: sądowy podział majątku czy umowny podział majątku?
6. Czy możliwy jest tylko podział majątku po rozwodzie?
7. Czy możliwy jest nierówny podział majątku wspólnego?
Jeżeli rozważasz podział majątku wspólnego, zachęcamy do lektury, aby temat podziału majątku nie był już wielką niewiadomą.
Skład majątku wspólnego, czyli czego dotyczy podział majątku?
Aby skutecznie dokonać podziału majątku, najpierw należy uświadomić sobie jakie przedmioty majątkowe wchodzą w skład majątku wspólnego, a jakie do majątku osobistego.
Obecnie, przeważająca większość małżeństw funkcjonuje w ustroju wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej. Jest to ustrój, który wchodzi w grę, jeżeli małżonkowie postanowili nie zawierać umowy majątkowej małżeńskiej albo w sytuacji, w której nie mamy do czynienia z przymusowym ustrojem majątkowym, innym niż ustawowa wspólność majątkowa.
Mówiąc wprost – jeżeli małżonkowie nie zawarli rozdzielności majątkowej oraz sąd nie wykreował między nimi przymusowego ustroju (np. przymusowej rozdzielności majątkowej w przypadku upadłości jednego z małżonków), mamy do czynienia z klasycznie rozumianym ustrojem wspólności majątkowej.
Co wchodzi w skład wspólności majątkowej małżeńskiej?
Podstawą istnienia wspólności majątkowej małżeńskiej jest artykuł 43 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który będzie miał również niebagatelne znaczenie przy zrozumieniu, jakie przedmioty będą miały znaczenie, gdy będzie dokonywany podział majątku. Przepis ten zawiera wyliczenie tego, co w szczególności wchodzi w skład majątku wspólnego. Są to:
- pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;
PRZYKŁAD Z PRAKTYKI: Do tej kategorii zaliczymy przede wszystkim wynagrodzenie za pracę każdego z małżonków, niezależnie od tego, czy wpływa ono na wspólne ich konto, czy prowadzone jest przez małżonka indywidualnie. Oprócz pensji, należy również wspomnieć o tym, że w tym punkcie znajdą się również prawa majątkowe, wynikające z prowadzonej innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, czyli na przykład zysk z jednoosobowej działalności gospodarczej małżonka albo ze spółki, której jest wspólnikiem.
UWAGA! Dotyczy to również sytuacji, gdy jeden z małżonków nie pracuje – wtedy wynagrodzenie za pracę lub dochody z działalności zarobkowej tylko drugiego małżonka zasilają skład majątku wspólnego i będą uwzględnione, kiedy ustalany będzie skład majątku wspólnego. - dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków;
PRZYKŁAD Z PRAKTYKI: Najpopularniejszym przykładem w tym przypadku będzie sytuacja, w której małżonkowie wynajmują wspólnie kupione mieszkanie. W takim przypadku, czynsz miesięczny wchodzi w skład majątku wspólnego. W naszej Kancelarii mieliśmy do czynienia z sytuacją, w której jeden z małżonków odziedziczył i wynajął mieszkanie bez wiedzy drugiego małżonka. O ile samo mieszkanie nie weszło do majątku wspólnego, o tyle czynsz najmu zasilił skład majątku wspólnego, czego dotyczył spór między małżonkami. Jeżeli małżonkowie inwestują swoje środki istotne może być też to, że do majątku wspólnego zaliczymy również odsetki z lokaty bankowej oraz dywidendy z akcji, nawet tych należących do majątku osobistego małżonka. - środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;
PRZYKŁAD Z PRAKTYKI: W tym przypadku najczęściej w praktyce chodzić będzie o środki zgromadzone przez małżonka w OFE lub środki z PKK, zgromadzone w czasie trwania małżeństwa. Stanowią one elementy majątku wspólnego pomimo tego, że nie dotyczą drugiego małżonka. - kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie ZUS
PRZYKŁAD Z PRAKTYKI: Ta kwestia nie budzi raczej większych wątpliwości. Mimo, że środkami zgromadzonymi na subkoncie dysponuje jeden z małżonków, to nadal obejmie je podział majątku, albowiem wchodzą one do majątku wspólnego. - środki zgromadzone na koncie lub subkoncie OIPE (ogólnoeuropejski indywidualny produkt emerytalny);
PRZYKŁAD Z PRAKTYKI: W przypadku środków zgromadzonych na takich kontach, sytuacja ma się podobnie do środków zgromadzonych na rachunku funduszu emerytalnego, czyli wchodzą one do majątku wspólnego i podział majątku obejmie również te środki.
Przedmioty majątkowe i prawa wskazane w powyższym katalogu to nie jedyne składniki majątku wspólnego (dlatego ustawa posługuje się stwierdzeniem “w szczególności”), dlatego planując podział majątku warto mieć na uwadze, że do majątku wspólnego wchodzą zasadniczo wszystkie przedmioty majątkowe nabyte w trakcie trwania małżeństwa.
W praktyce, będą to zazwyczaj wszystkie nieruchomości (dom, mieszkanie, w tym oczywiście także spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu) oraz ruchomości (przedmioty majątkowe niebędące nieruchomościami). Ponadto, podział majątku może objąć również przedsiębiorstwo jednego z małżonków, środki zgromadzone na rachunku bankowym, ale także przedmioty majątkowe codziennego użytku.
W tym zakresie bardzo ważne jest to, aby dokładnie określić, co obejmie podział majątku i co podlega podziałowi, czyli innymi słowy – co wchodzi do majątku wspólnego.
Małżonkowie mają duże pole działania w zakresie rozszerzenia wspólności majątkowej albo nawet jej całkowitego zniesienia na rzecz pozostawienia określonych przedmiotów majątkowych w majątku osobistym, poprzez ustanowienie rozdzielności majątkowej, co uniemożliwia podział majątku po rozwodzie, albowiem nigdy nie powstanie majątek wspólny.
Warto również pamiętać, że do majątku wspólnego nie wchodzą prawa niezbywalne, które dotyczą jednego z małżonków i nie będą one objęte podziałem majątku po rozwodzie, co często bywa przedmiotem sporów i nieporozumień przy dzieleniu składników majątku. Takim prawem niezbywalne jest na przykład prawo dożywocia przysługujące jednemu z małżonków lub służebność osobista, z której korzystać może wyłącznie jeden małżonek.
Na czym polega podział majątku wspólnego?
Jeżeli wiemy już, co wchodzi do majątku wspólnego, teraz warto zastanowić się, jak w praktyce dokonywany jest podział wspólnego majątku.
Przede wszystkim należy pamiętać, że w polskim prawie istnieje domniemanie, iż udziały małżonków w majątku wspólnym są równe. Niemniej jednak, nie zawsze taki podział majątku będzie sprawiedliwy i wtedy warto postarać się o tzw. nierówny podział wspólnego majątku. Jest on możliwy tylko z ważnych powodów, które przez sądy oceniane są w kontekście tego, czy równo podział będzie – mówiąc wprost – moralny.
Przy ustalaniu nierównych udziałów w majątku wspólnym, sąd, na przykład dokonując podziału majątku po rozwodzie, bada stopień przyczynienia się do powstania majątku wspólnego przez jednego i drugiego z małżonków.
W tym zakresie niezmiernie ważne jest, że przyczynianiem się do powstania majątku nie jest wyłącznie jego faktyczne powiększanie (np. uzyskiwanie wyższego wynagrodzenia za pracę, inwestowanie środków), ale całokształt działań podejmowanych przez małżonków na rzecz dobra rodziny.
PRZYKŁAD Z NASZEJ KANCELARII: Zwróciła się do nas pani której były małżonek wystąpił do Sądu o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym i podział majątku po rozwodzie.
Wniosek argumentował tym, że przez cały czas trwania związku małżeńskiego jako jedyny pracował, prowadził przedsiębiorstwo i zarabiał na utrzymanie rodziny. Małżonkowie nie posiadali rozdzielności majątkowej, a ze względu na zaistniały spór nie był możliwy podział polubownie.
Pan jednak nie wziął pod uwagę jednej istotnej rzeczy – nasza klientka od momentu zawarcia małżeństwa sama zajmowała się prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz wychowywaniem ich wspólnych dzieci.
W związku z tym, sąd nie uwzględnił wniosku byłego męża naszej klientki, a podział majątku po rozwodzie został dokonany z uwzględnieniem starań naszej klientki w zakresie utrzymania wspólnego domu i opieki nad dziećmi.
Trzy sposoby podziału majątku wspólnego
W praktyce, z chwilą zawarcia małżeństwa pomiędzy małżonkami powstaje tzw. wspólność łączna, to znaczy taka, w ramach której nie określa się udziałów małżonków w każdym z poszczególnych składników majątku.
Dopiero w momencie podziału, ze wspólności łącznej powstaje wspólność ułamkowa. Najczęściej mamy z tym do czynienia, gdy dokonujemy podziału majątku po rozwodzie. Wtedy możliwy jest podział wspólnego majątku i zniesienie współwłasności. Istnieją trzy sposoby na to, aby podzielić majątek. Zależą one od wielu czynników, które powinny być badane bardzo indywidualnie w każdej sprawie, albowiem dotyczą chociażby relacji pomiędzy małżonkami i woli uzyskania porozumienia.
Podział fizyczny rzeczy
Jednym słowem polega on na dosłownym wydzieleniu składników majątku wspólnego i przyznaniu ich każdemu z małżonków na wyłączną własność.
Ten sposób możliwy jest oczywiście przede wszystkim w zakresie rzeczy podzielnych, np. środki pieniężne, wyposażenie domu, czy przedmiotów codziennego użytku.
PRZYKŁAD Z NASZEJ KANCELARII: Zgłosili się do nas małżonkowie po tym, jak uzyskali orzeczenie rozwodu, a teraz ich zamiarem był podział majątku po rozwodzie. Nie chcieli, aby podział zależał od decyzji sądu, dlatego postanowili rozwiązać to polubownie. W skład ich małżeńskiej wspólności majątkowej wchodziły głównie przedmioty użytku domowego (RTV, AGD, meble oraz elementy wyposażenia), a także samochód. Państwo zgodnie ustalili, które przedmioty wejdą do majątku osobistego każdego z nich, bez konieczności prowadzenia osobnego postępowania, dokonując podziału fizycznego.
Przyznanie rzeczy jednemu z małżonków do majątku osobistego z obowiązkiem spłaty na rzecz drugiego małżonka
Jest to najczęściej stosowany sposób podziału majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej.
Polega on na przyznaniu przedmiotu nabytego w czasie trwania wspólności majątkowej na rzecz jednego z małżonków, z obowiązkiem wyrównania udziału drugiego, czyli jego spłaty, niejako z tytułu odszkodowania za utratę składnika majątku.
PRZYKŁAD Z NASZEJ KANCELARII: Trafił do naszej Kancelarii pan, który po orzeczeniu rozwodu chciał dokonać podziału majątku i uregulować kwestie przedmiotów, które obejmowała wspólność ustawowa.
Ze względu na to, że w majątku małżonków znajdowało się mieszkanie, jego fizyczny podział był pozbawiony sensu.
Dlatego zwróciliśmy się do Sądu z wnioskiem o przyznanie własności mieszkania naszemu klientowi, z obowiązkiem spłaty byłej żony. Sąd uznał propozycję takiego podziału za zasadną i uwzględnił wniosek jednego z małżonków.
Podział cywilny rzeczy
Sposób ten traktowany jest jako ostateczność, czyli wtedy, gdy niemożliwy jest podział fizyczny i nie ma zgody na przyznanie rzeczy z obowiązkiem spłaty. Jednym słowem, polega na sprzedaży składników majątku i podziale kwoty uzyskanej z tej sprzedaży.
PRZYKŁAD Z NASZEJ KANCELARII: Jedna z najbardziej typowych sytuacji, w których podział cywilny jest stosowany – majątek wspólny małżonków obejmował mieszkanie, a żaden z małżonków nie chciał przyznania tego mieszkania na jego wyłączną własność z obowiązkiem spłaty. Dlatego jedyną możliwością była sprzedaż mieszkania i podział ceny sprzedaży.
Jak najlepiej dokonać podziału majątku wspólnego – sądowy podział i umowy podział majątku?
Istnieją dwie możliwości dokonania podziału składników majątku uzyskanych w trakcie trwania małżeństwa – przez sąd albo umownie.
W zależności od tego, czy małżonkowie są skonfliktowani, taką możliwość trzeba będzie zastosować. Warto wiedzieć, na czym polega każdy z tych sposobów i rozważyć, który jest możliwy do realizacji w praktyce.
Podział majątku po rozwodzie przez sąd
W przypadku zaistnienia konfliktu między małżonkami, konieczny może okazać się podział majątku na drodze sądowej.
Wtedy, na wniosek jednego z małżonków, który – zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego – wnosi się do sądu rejonowego właściwego ze względu na miejsce położenia majątku, podział majątku zostanie przeprowadzony w orzeczeniu sądowym.
Rozwiązanie to może okazać się przydatne, gdy na przykład po zakończeniu sprawy rozwodowej pojawił się konflikt w zakresie podzielenia majątku powstałego w trakcie trwania małżeństwa. Wtedy najlepszym wyjściem jest złożony do sądu wniosek o podział majątku.
Wady i zalety podziału majątku w sądzie
Niewątpliwą zaletą takiego rozstrzygnięcia jest tzw. nierówny podział majątku, czyli możliwość obalenia zasady równych udziałów w majątku, o której pisaliśmy wcześniej.
Co więcej, orzeczenie sądu rejonowego właściwego do rozpoznania sprawy podziału majątku, zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego, może uzyskać tzw. “moc egzekucyjną”, czyli możliwe będzie żądanie jego wykonania poprzez egzekucję komorniczą.
Problematyczny dla małżonka wnoszącego do sądu wniosek o podział majątku i inicjującego postępowanie sądowe, może być czas jego trwania. Niemniej jednak, w pewnych przypadkach jest to jedyna możliwość, aby podział majątku doszedł do skutku.
Umowny podział majątku
Jeżeli małżonkowie decydują się na podział majątku w drodze porozumienia, czyli w sposób pozwalający uniknąć podziału majątku przez sąd, wystarczy zawarcie umowy w tym zakresie. W ramach tej umowy małżonkowie podzielą majątek i ustalą, którymi przedmiotami każdy z nich zasili swój majątek osobisty.
Zasadniczo, dla skuteczności takiej umowy wystarczy jej zawarcie w zwykłej formie pisemnej, chyba, że składnikiem majątku wspólnego jest nieruchomość – wtedy konieczna będzie forma aktu notarialnego.
Wady i zalety umownego podziału majątku
Zaletą takiej umowy jest szybsze zakończenie sprawy w porównaniu z postępowaniem sądowym oraz możliwość większego wpływu małżonków na sposób podziału majątku.
Z drugiej jednak strony, taka forma uniemożliwia nierówny podziału majątku – ten może zostać ustalony jedynie przez sąd na wniosek jednego z małżonków.
Do zawarcia umowy w zakresie podziału majątku, konieczna jest zgoda współmałżonków, co może okazać się sporym utrudnieniem, w szczególności po zakończeniu sprawy rozwodowej.
Czy podział wymaga sprawy rozwodowej? Podział majątku a kwestia rozdzielności majątkowej
Wbrew powszechnemu przekonaniu, oprócz podziału majątku w przypadku rozwodu, podział majątku możliwy jest również bez wcześniejszego uzyskania wyroku rozwodowego.
Małżonkowie mogą również w czasie trwania małżeństwa zawrzeć umowę rozdzielności majątkowej, która znosi wspólność majątkową powstałą wraz z zawarciem związku małżeńskiego. Wtedy każdy z małżonków pozostaje jedynie ze swoim majątkiem osobistym.
Po ustanowieniu rozdzielności majątkowej, ale jeszcze w trakcie trwania małżeństwa, każdy z małżonków może domagać się podziału majątku – zarówno w drodze sądowego podziału, jak i umownego podziału majątku. Jest to niezbędne do uregulowania składu majątku osobistego każdego z małżonków.
Profesjonalna pomoc w podziale majątku – możemy Ci pomóc
Podział składników majątku wspólnego nie jest sprawą łatwą. Trzeba wziąć pod uwagę wiele czynników, które mogą przesądzić o sukcesie sprawy. Dlatego warto skorzystać z pomocy profesjonalistów, którzy doradzą, jak dokonać podziału i pomogą w postępowaniu sądowym.
Koniecznie należy również zadbać o to, aby podział uwzględniał faktyczny wkład małżonka we wspólny majątek – również ten polegający na prowadzeniu gospodarstwa domowego i wychowania dzieci. Aby zapewnić sobie spokój i pewność w zakresie tego, że podział nie będzie niekorzystny, niezbędna może okazać się pomoc i konsultacja z prawnikiem.
Podział majątku może okazać się jedyną drogą do zabezpieczenia swoich interesów majątkowych w przypadku orzeczenia rozwodu albo zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej.
Rozważasz dokonanie podziału? Nie czekaj i skontaktuj się z nami! Przeprowadzimy Cię przez cały proces tak, aby był on jak najbardziej bezstresowy i korzystny.
