Zasady dot. działu spadku, w skład którego wchodzi gospodarstwo rolne, są analogiczne do tych obowiązujących przy zniesieniu współwłasności w częściach ułamkowych. Oznacza to, że jeśli spadkobiercy nie są w stanie sami wypracować satysfakcjonującego ich rozwiązania w drodze zawartego porozumienia, to zastosowanie znajdą przepisy art. 213-218 k.c. 

Powyższe oznacza, że sąd może, na wniosek co najmniej jednego ze spadkobierców, dokonać działu gospodarstwa rolnego na jeden z 3 sposobów.

Dział fizyczny gospodarstwa rolnego

Polega na podziale gospodarstwa rolnego na wszystkich spadkobierców zgodnie z posiadanymi przez nich udziałami. Co istotne, sąd powinien kierować się zasadami prawidłowej gospodarki rolnej, a zatem przy większej liczbie współspadkobierców taki podział może okazać się niemożliwy (np. z uwagi na zbyt duże rozdrobnienie gospodarstwa rolnego.). Jeśli fizyczny dział gospodarstwa okazałby się niemożliwy, to wówczas sąd może przyznać gospodarstwo rolne tej osobie, na którą zgodzą się inni współspadkobiercy. W razie braku zgodności, sąd może przyznać gospodarstwo temu ze spadkobierców, który dotąd je prowadził lub stale w nim zamieszkiwał.

Dział cywilny gospodarstwa rolnego, czyli sprzedaż

Ten typ podziału gospodarstwa rolnego jest dopuszczalny na zgody wniosek wszystkich spadkobierców bądź też w sytuacji, gdy takiego wniosku co prawda nie ma, ale z drugiej strony żaden ze spadkobierców nie wyrazi zgody na przyznanie mu gospodarstwa rolnego. Dział cywilny będzie w tym przypadku polegał na sprzedaży całego gospodarstwa (wraz z ziemią, nieruchomościami, inwentarzem i maszynami). Sumę uzyskaną ze sprzedaży dzieli się następnie na współspadkobierców proporcjonalnie do wielkości ich udziałów. 

Ustanowienie systemu dopłat i spłat przy podziale gospodarstwa rolnego

System ten najczęściej łączy się z działem fizycznym. W razie przyznania gospodarstwa rolnego jednemu ze spadkobierców będzie obciążał go obowiązek spłacenia pozostałych osób, które nie otrzymały należnego im udziału. W tym przypadku zastosowanie znajdą zasady wskazane w art. 216 § 1-3 k.c. Oznacza to, że wysokości spłat mogą zostać obniżone z uwagi np. na wielkość i stan gospodarstwa, czy też sytuację osobistą i majątkową spadkobiercy, któremu przyznano gospodarstwo rolne. Oczywiście poza obniżeniem wysokości spłat, możliwe jest także rozłożenie spłat na raty.

W kontekście powyższego istotne znaczenie ma również art. 218 k.c. Przepis ten wskazuje, że spadkobiercy, którzy nie otrzymali gospodarstwa rolnego lub jego części, lecz do chwili jego działu w tym gospodarstwie mieszkali, zachowują uprawnienia do dalszego zamieszkiwania, jednakże nie dłużej niż przez pięć lat. 

Dodatkowo ustawodawca rozszerzył ochronę w stosunku do małoletnich. W ich przypadku ww. 5-letni termin rozpoczyna się dopiero z dniem osiągnięcia przez nich pełnoletności.

Podsumowanie

Takie sprawy rzadko są proste. Każde gospodarstwo, każda rodzina i każda sytuacja mają swoją specyfikę, a od przyjętej strategii często zależy, czy sprawa zakończy się sprawnie i korzystnie finansowo, czy przeciągnie się na lata.

Od lat zajmujemy się sprawami o dział spadku i podział majątku, w tym również takimi, w których w grę wchodzi gospodarstwo rolne. Wiemy, gdzie pojawiają się najczęstsze problemy i jak je rozwiązywać, zarówno na etapie rozmów między spadkobiercami, jak i w postępowaniu sądowym.

Jeżeli chcesz uporządkować swoją sytuację i uniknąć błędów, które mogą Cię sporo kosztować, zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią w Poznaniu lub Lesznie.